Roggebotsebos met mijn ouders en Piet, de honden Pepper en Jules, april 2006
Maurits Schmidt heeft toestemming gegeven om het artikel op de weblog te plaatsen. Ik bel met mijn moeder. Ik zeg het staat in de krant. Ze zit met haar voeten in een badje biotex. Dat is goed tegen ontstoken teenknokkels. Ik wist niet dat dat bestond. Mijn ouders lezen het AD. Is het een mooi artikel, vraagt ze. Ik sta lachend op de foto, zeg ik. Dan word je niet zo snel herkend op straat. Je weet het niet. Ik lees een stukje voor. We zijn trots op je, zegt ze en denkt na of ze iemand kent die het Parool leest. Ze had graag in de tuin gewerkt, maar zat de hele dag binnen bij een jarige vriendin. Mijn vader komt net weer binnen met Pepper, de hond. Het is elf uur 's avonds.
Luisteren naar een Rendez Vous.
door Maurits Schmidt.
Bert Kommerij. Geboren: 20 juni 1964, Nes, Ameland. Zoon van: de dierenarts aldaar. Hoogste opleiding: Hogeschool voor de Kunsten, destijds bekend als Academie-voor-Expressie-door-Woord-en-Gebaar-van-Wanda-Reumer, Utrecht. Vorige baan: toneelschrijver voor podia, NPS, Vara, Human. Sinds 2000 enige hoorspelmaker in vaste dienst, bij RVU. Mooiste wapenfeit: mijn partner, Piet Marsman. Laatste boek: De wonderen van de heilbot, Oek de Jong. Wil nog: een boek schrijven over een ambitieuze hoorspelmaker.
Bert Kommerij (41), belevingsgeluidmaker, heeft een spannende geluidswandeling voor twee personen door Amsterdam gemaakt. Vanaf zaterdag 6 mei zendt de RVU 'Screened' uit in vier delen op Radio 747. Je kunt er naar luisteren, je kunt 'm, zelfs al eerder, zelf lopen.
Maurits Schmidt 'Homoseksuele kunstenaars zijn vaak talentvoller dan heteroseksuele kunstenaars' zei u bij uw homo-erotische radioverhaal 'Brief zonder foto' uit 1998. Omgekeerde discriminatie! "
Dat was een momentopname. Het hoeft niet waar te zijn. Er lopen genoeg domme homo's rond. Vergeet het als u er aanstoot aan neemt. Ik kan het niet uitleggen. Het is onzin natuurlijk."
Uw nieuwe hoorspel, 'Screened' is geschreven voor een man en een vrouw. "
Ja. Ik denk dat homoseksuelen, omdat ze er buiten staan, er beter naar kunnen kijken, er iets aan toevoegen, een kern eruit halen. Na de homo-erotische film Brokeback Mountain dacht ik: Screened is ook een ontmoeting tussen twee mensen. Er gaat alleen niemand dood."
Brokeback Mountain
Een liefdesverhaal.
"Dat kan het worden. De hoofdpersonen, een man en een vrouw, zijn de luisteraars. In het hoorspel bestaan ze dus alleen anoniem. Ze lopen een mannenroute en een vrouwenroute." Klinkt nog duister. Leg eerst de titel eens uit. "Screenen is kijken, pakken, vatten, checken, scannen. In dit spel wordt de luisteraar gescreend. Het is als een stempel op zijn voorhoofd, pfoem! 'Screened' dekt de lading beter dan 'Gescreend'." Een soort Big-Brotherverhaal. "Alweer vérder. Het maakt mensen al niet meer uit dat ze bekeken worden: 
Een foto van een foto van Merlijn Doomernik
'ik heb toch niets gedaan?' Daar probeer ik iets mee te doen. Het is treurig en toch grappig."
Het idee komt uit New York.
"Vorig jaar kreeg ik een cd van zo'n soort wandeling bij Ground Zero. Zelf liep ik toen al met m'n Ipod door de stad, broedend op een nieuw project. Er waren dingen gebeurd waardoor je in de stad anders naar iedereen keek."
Zoals de moord op Van Gogh.
"Op het Centraal Station zag ik 's avonds een keer meer beveiliging dan bezoekers. Zeer surrealistisch. Dat wilde ik omarmen, gebruiken, tot iets schitterends verheffen."
Hoe hebt u daar vorm aan gegeven?
"Ik wilde een geluidswandeling maken. Componiste Barbara Okma vroeg ik alvast spannende minimal music te schrijven. Zij kwam met het idee twee wandelingen te maken, voor een man en voor een vrouw. Toen had ik het verhaal. Elk een eigen route, Gevolgd door een ontmoeting. Gaandeweg begon het te kloppen: rellen in Parijs, bomaanslag in Londen, overal meer camera's, het werd steeds psychotischer op straat."
Maar het verhaal gaat toch niet over angst voor terrorisme in Amsterdam?
" Daar appeleer ik wel aan. De mannelijke hoofdpersoon, u dus, wordt achtervolgd door een agent in burger, agent 503, gespeeld door Richard Gonlag. Los daarvan is er een verteller, Piet Römer - Baantjer inderdaad - die de drie afleveringen in- en uitleidt."
Dus om mee te doen moet ik met uw hoorspel op mijn koptelefoon naar Amsterdam.
"Ja, naar het Centraal Station. Vandaar wordt u gestuurd door een boordcomputer."
Wat is dat nou weer?
"De mannelijke luisteraar krijgt op z'n koptelefoon aanwijzingen van de vroegere NOS-Journaalnieuwslezer Fred Emmer, de vrouwelijke van RTL-Nieuwslezer Loretta Schrijver, gecast vanwege hun neutrale, karakteristieke stemmen. De man en de vrouw horen hetzelfde, maar de man volgt de aanwijzingen van Emmer, de vrouw die van Schrijver. Elk krijgt een andere route. Het is een speurtocht voor mensen die elkaar niet hoeven te kennen, maar die elkaar gaan ontmoeten. We noemen de begeleiding boordcomputer omdat we zo de mensen naar elkaar toe loodsen: jij, man, linksaf, jij, vrouw, rechtsaf. En dan ineens: paf!"
Noem dat dan gewoon een oortelefoontje.
"Dit suggereert beter dat je al gescreend bent. 'Ze' weten waar je loopt. Die agent 503 volgt die man, maar zelf weet hij niet eens waarom. 'Het' Hoofdbureau stuurt hem aan. Misschien volgen ze je daar wel via al die straatcamera's. De vrouw wordt niet gevolgd. Elke route is netjes opgeknipt in vier delen. Via de i-pod kun je ze ook in één keer lopen."
Het begint te dagen.
"Het was een klus. De aanwijzingen moeten precies kloppen, liefst overeenkomen met het wandeltempo. Al kun je op de pauzeknop van de i-pod drukken. Ik heb de route talloze malen gelopen: hier duurt het te lang, nu ben ik er al voorbij. In het hoorspel zitten ook de echte straatgeluiden van waar je langs komt. Die mengen zich met die jij live hoort. Daardoor gaat je eigen waarneming aan gort. Het wordt een live film met quadrofonisch geluid. Als dat geluid er in het echt niet is, omdat je niet langs komt tijdens het speelkwartier van die school, kun je via de i-pod toch precies beleven hoe het in het echt klinkt."
Wat gebeurt er als luisteraars uw hoorspel live gaan volgen, dus als er zaterdagmiddag 6 mei duizenden met een draagbaar radiootje klaar staan in de hal van het Centraal Station? "
Dan klopt het verhaal niet meer. Screened is gemaakt voor twee personen tegelijk. De tweede aflevering eindigt bijvoorbeeld aan een specifiek tafeltje in cafe la Ruche in de Bijenkorf. Daar kan dan niet iedereen terecht. Dat geldt ook voor dat ene bankje in het Westerpark waar de man de eerste aflevering eindigt."
Laat u de wandeling sponsoren?
"Nee. Wij van de Publieke Omroep denken daar nog niet zo gauw aan."
En als ik bij deze alle Paroollezers oproep op 6 mei naar het Centraal station te komen? "
Dan gaat het fout. Dat moet je niet doen. Hou het er nou maar op dat dit voor i-pod is gemaakt. Sterker nog, de serie is al eerder dan de uitzendingen via het web te downloaden. Liefhebbers kunnen de route al lopen vanaf eind april. Dat wordt mijn hoorspeltoekomst, met de afbraak van Radio 747: alles via internet. Daar bereid ik me al helemaal op voor. Het inspireert me."
Weet u wel hoeveel mensen dit lezen? Is de politie al gewaarschuwd voor een volksoploop?"
Niemand leest de krant toch meer? Niemand luistert toch nog naar de radio? Door ontlezing en lage luistercijfers heb ik dit zo kunnen uitwerken."
Ik herinner me levendig dat verhalenverteller Willem de Ridder midden in de nacht echt duizenden, inclusief mijzelf, in de auto de weg op kreeg, naar Flevoland.
"Dat was voor mijn tijd. Het verschil is dat hij de luisteraar opriep, ik raad het hem af. Laat hij op z'n eigen tijd komen. Dankzij i-pod kan dat heel goed. En je hoeft niet je eigen vriendin mee te nemen. Misschien staat er toevallig wel op hetzelfde tijdstip een vreemde vrouw die deze wandeling gaat maken. Omdat iedereen tegenwoordig met een walkman loopt, herken je de ander niet als deelnemer hieraan. Je weet nooit of je naar hetzelfde luistert. Maar logischerwijs zul je die persoon wel op het eindpunt ontmoeten. Dat moet magisch zijn."
Waar is dat? "
Moet ik dat al zeggen? Ergens aan de rand voor de Jordaan, echt 'made for it'.
Op uw weblog verklapt u het al, mét foto. Daar mag dus nog niemand op kijken.
"Inderdaad. Eigenlijk niet."
Uw wandeling deed me ook denken aan radiomaker Klaas Vos die op klompen, tegenwoordig dan op schoenen, het land verkent. "
Nee, dat is dit niet. Hij zegt: ik ben Klaas Vos, loopt u met me mee, terwijl je hier helemaal zelf gaat. Het is al het andere net niet. Ik heb iets ontdekt dat er nog niet was, in Nederland. Bij mij krijgen de mensen de thrill van de eigen ervaring."
We mogen dus niet live lopen op 6 mei. Maar als je geen i-pod hebt? "
Dan kun je altijd nog de cd kopen die de RVU via 'De Hoorspelfabriek' van Marlies Cordia gaat uitbrengen, of desnoods een ouderwets cassettebandje laten meelopen.
Hebt u nu al niet de neiging om straks op dat eindpunt te gaan zitten kijken of het werkt?
"Natuurlijk. De route zelf is al iets bijzonders. En dan nog die ontmoeting met iemand die zowat hetzelfde heeft meegemaakt! Volgens mij kan een filosoof erop afstuderen. Het gaat over parallelle universa, over gelijktijdigheid, over er wel of niet zijn, omdat je het immers ook thuis kunt beluisteren als hoorspel; het gaat over existentiële zaken."
Toe maar! Wat gebeurt er in de vierde aflevering?
"De plot is de luisteraar zelf. In de vierde aflevering gaat de tijd voorbij."